سالها
انتظار دبیران محترم زبان ، جهت ایجاد تغییری بنیادین در کتاب درسی مدارس به پایان
رسید و فصلی نو در راستای شیوه آموزش زبان رقم خورد تا شاید تحوّلی مناسب در
راستای آموزش زبان انگلیسی فراهم آید.
این
روزها همه کارشناسان و دبیران این رشته ، موضوع بحث و صحبتشان پیرامون این
کتاب، یعنی کتاب زبان پایه هفتم است و حال
اینکه مؤلّفین محترم کتاب مورد اشاره مانند بقیّه مؤلفین کتب درسی به جای آن که
بیشترین وقت خود را جهت توجیه روند تألیف کتاب ، اصول حاکم بر آن و شیوه تدریس آن
نمایند ، دور از دسترس همگان بوده و نه تنها صریحاً صدای دبیران را نمی شنوند بلکه
حتی به صورتی کارآمد نظرات خود را جهت استفاده و رفع شبهات در اختیار دبیران قرار
نمی دهند.
به
نظر من روند تغییرات کتاب درسی و شیوه های تدریس در بسیاری از قسمت ها دارای
اشکالات بنیادینی است که در ادامه به اموری از این مسائل اشاره می کنم. اگرچه شاید
تمام مشکلات موجود ، به دفتر تألیف و به خصوص مؤلّفین محترم ارتباطی نداشته باشد ، لکن
این امور در کلّیّت روند اصلاح بحث زبان آموزی تأثیر دارد.
پیشنهاداتی
به دفتر تألیف کتب درسی در راستای تغییر کتب درسی و اصلاح روند آموزش زبان انگلسی
1- قبل از شروع فرآیند طراحی کتاب درسی
، حتماً می بایست همکاران عزیز با نگرش مورد نظر در خصوص تألیف کتاب یعنی همان CLT و
طراحی کتاب درسی آشنایی کامل بیایند. برای این منظور باید در
طول سال تحصیلی تدابیری اندیشیده شود تا همکاران عزیز به خوبی با این نگرش
آشنایی
کامل بیایند. مطمئناً عدم آشنایی کامل با اصول حاکم بر این نگرش ، زحمات
فراوان طراحی
و فراهم آوری کتاب را به باد خواهد داد. پس این امر ضروری به نظر میرسد تا
در
اولین قدم در سال تحصیلی جدید برای این امر تدابیری اندیشیده شود چرا که
صرف دوره
آموزشی نحوه تدریس نمی تواند تمامی ابهامات موجود در ذهن همکاران را پاسخگو
باشد و اصل کار که همان آشنایی زیربنایی با این نگرش است محقق نشده است.
2- مخاطبین امر که همان دبیران عزیز
هستند ، باید با تک تک انگیزه ها و اصول مورد توجه مؤلفین محترم آشنایی کامل بیابند.
برای این منظور طراحی وبلاگی جهت بحث و تبادل نظر ، بسیار ضروری به نظر میرسد .
3- مهمتر
از طراحی کتاب درسی و تغییر ساختار آموزشی ، تغییر و
ارتقاء نگرش دبیران محترم است. سالها تدریس بر اساس کتابهایی که عمر مبانی
فکری
آنها به سر آمده ، باعث می شود هر فکر و اندیشهای در مقابل کار و اندیشهی
نو از
خود انعطاف به خرج نداده و حتی در مقابل آن موضع بگیرد. این روند علی
القائده باعث
شکست هر گونه طراحی آموزشی میشود و آن را با بخشنامه و زور نمیتوان اصلاح
نمود بلکه هر گونه تغییری با شدّت عمل روبرو میشود. هر چقدر هم کتاب
مناسب و کامل باشد با چنین
ساختار آموزشی نامتوازنی ، شکست امری حتمی است. برای رفع این نقیصه لازم و
ضروری
است تا دوره های هم افزایی علمی در راستای تغییرات کتب درسی در طول سال به
صورت
مستمر و به صورت تکلیف و نه اختیار و علاقه برگزار شده تا مشکلات این بخش
حل
شود. صرف اینکه مؤلّفینی توانمند و باسواد کتابی بنویسند که مشکل حل نمی
کند. باید تمامی حواشی کار که از متن هم مهتر است دیده شوند. قبل
از شروع فرآیند تألیف ، مسئولین امر باید کل فرآیند را به عنوان یک کل مورد بررسی
قرار دهند و امر تألیف را یکی از مؤلفه های این فرآیند برشمارند و در طول این
فرآیند ، می بایست نظارت بر حسن اجرای آن بر عهده هیئت تألیف باشد.
4- پیشرفت در هیچ زمینه ای با تفکّر
انحصاری و انحصار طلبی تحقق نمی یابد. باید انحصار در طراحی کتب درسی
بشکند و راه برای ارائه فکر های مختلف ، اندیشه های خلّاق و پویا و کتابهایی متنوّع
و زیبا فراهم آورده شود. شاید ایرادی به این سخن گرفته شود که در راستای آموزش نمی
توان این کار را انجام داد ، باید اصولی حاکم بر کتاب تألیف شده باشد. کتابی که در
ساختار آموزش و پرورش استفاده می شود باید دارای شاکله ، محتوا و اهداف آموزشی
خاصی باشد و با کتایهای بازاری تفاوت دارد؟
در
پاسخ باید گفت که بلی ایراد بسیار به جا و شایسته است.
اما آیا دیگران نیز نمی توانند همانند
مؤلفین آموزش و پرورش ، هر آنچه آنان مدّ نظر دارند را مدّ نظر داشته و
رعایت
نمایند. حتی می توان ادعا نمود از حیث محتوا و تطابق مطالب با اسناد
بالادستی و
ملّی کتبی که توسط بخش خصوص طراحی می شوند به مراتب بهتر می تواند باشد چرا
که این کتب مورد ارزیابی و ممیزی قرار می گیرند و هرگونه شبهه و ایرادی از
آنها مرتفع می
شود و حال آنکه کتابهای تألیف شده آموزش و پرورش هیچگونه ممیزی ندارند و در
طول
سالهای اخیر بسیار مشاهده شده است مواردی که دارای ایرادات فاحش علمی ، فنی
، هنری
، اخلاقی ، آموزشی و ... بوده و هستند.
اگر
فضای
رقابت در این زمینه گشوده شود، مطمئنا بسیار زودتر از آنچه مسئولین فکر
میکنند
مشکلات موجود در بخش آموزش زبان انگلیسی در آموزش و پرورش حل و فصل خواهد
شد. با
این کار ، دبیران محترم، دانش آموزان و اولیاء نیز می توانند با توجه به
سلایق و
خواسته های خود حق انتخاب داشته باشند و دیگر آموزش به این شکل اجباری
نباشد که هم
دبیران و هم دانش آموزان در مقابل آن جبهه گرفته و باعث خنثی شدن هر تدبیری
شوند.
با وضعیت موجود ، حتی اگر کتب درسی نیز تغییر یابد ، این هشدار را به
مسئولین باید داد که مطمئن باشند که مشکلات این بخش حل نخواهد شد.
نکاتی
در خصوص کتاب درسی زبان انگلیسی پایه هفتم
اما از این انتقادات که بگذریم ، باید در خصوص مطالب کتاب واقع گرایانه بود و بر اساس حقایق علمی آن را مورد بررسی قرار داد.
کتاب مورد اشاره بر اساس اصول حاکم بر
نگرش CLT طراحی و اجرایی
شده است. این کتاب که جلد نخست از شش مجلد کتاب این دوره آموزشی است ، به خوبی
توانسته اصول حاکم بر این نگرش را در خود انعکاس دهد. قضاوت بدون مطالعه این نگرش
، در قدم اوّل ما را بر آن خواهد داشت تا حتماّ در مقابل آن موضع بگیریم و آن را
شدیداً رد نماییم. لذا نکاتی از اهم اصول حاکم بر این نگرش را در این بخش ذکر می
کنم تا ضمن آشنایی با آنها رعایت حق و انصاف نیز صورت پذیرد.
CLT
دارای
گنجایش و ظرفیت فراوانی در امر تدریس و طراحی
آموزشی بوده و میتوان آن را با توجّه به موقعیّتهای خاص اجتماعی و
جغرافیایی ، بومیسازی کرده و از آن بهره برد. هدف اصلی آموزش زبان در این
نگرش توانایی برقراری
ارتباط (Communicative Competence) میباشد. در خصوص مهارتهای زبانی ، هر چهار مهارت از ابتدا باید
مورد توجه قرار گرفته Integrated Skills))
و هماهنگ پیش برده شوند. فعالیتهای کلاسی از شکل انفرادی به فعّالیّتّهای دو نفره و
گروهی (Pair & Group Work Activities) باید تغییر چهره داده و توجه برFluency
در
تمرین ها و فعّالّیّتهای آموزشی ضمن حفظ Accuracy تقویت و دنبال شود. یکی دیگر از اصول مهم مورد تأکید در این
نگرش ، استفاده از منابع زبانی دانش آموزان (Students' Language Resources) است ، چرا که با گستره روز افزون تکنولوژی ، بسیاری از کلمات و
عبارات انگلیسی هستند که ندانسته مورد استفاده قرار می گیرند و این امر مورد غفلت
است. تغییر رویکرد ESL / EFL به EIL که عبارت است از- English as an International Language- و تبعیّت از اصول حاکم بر این نگرش در طراحی کتاب درسی و امر تدریس نیز بسیار مهم
و ضروری است.
در ادامه با ذکر سؤالاتی که
در چند ماه اخیر به وبلاگ واصل شده و یا توسط همکاران عزیز در جلسات گروههای
آموزشی ارائه شده اند را پاسخ می دهیم تا شبهات موجود مرتفع شود.
سوال1:
در ابتدای درس مکالمه ای آمده است که عیناً در کتاب های درسی گذشته نیز به همین
منوال آمده بود. پس چه فرقی دارد؟
پاسخ:
در کتب سابق ، بعد از مکالمه ، هدف اصلی تدریس نکات گرامری بود و می بایست مکالمه
بر نکته گرامری منطبق شده و در نهایت Accuracy مورد نظر تحقق می یافت اما در CLT مبنا بر تعامل و ارتباط است لذا در این بخش ، آموزش نقشهای
زبانی language Functions هدف اصلی بوده که تاکید بر Fluency
دارد. این موضوع با آورده شدن نقش های زبانی در بخش Practice بعد از هر مکالمه که در تمام دروس به دو نقش و در درس هفتم به سه
نقش اشاره شده است ، مورد اشاره قرار گرفته که این امر کاملا منطبق با نگرش
است.
سوال2:
دانش آموز قرار است در هر درس چه چیزی را یاد بگیرد؟ چه لغاتی را یاد بگیرد ؟
گرامر کجا جا دارد؟
جواب:
در این نگرش Fluency
نیز مانند Accuracy
دارای اهمّیّت است و در کتب سابق این امر از امور مغفول بود ، لذا باید از این نقطه
آغاز نمود. دانش آموزان میبایست نقشهای زبانی هر درس را به خوبی فرابگیرند و
بتوانند آنها را در جهان واقع بکار ببندند. مثلا سلام و احوالپرسی کنند. سن خود و
اعضای خانواده خود را بگویند. اعضای خانواده خود را نام برده و شغل آن ها را
بگویند. و موارد دیگری که در کتاب لحاظ شده است. پس عبارتهای مورد اشاره در بخش Practice به صورت یک عبارت fixed expression باید توسط دانش آموز فراگرفته شود. اینکه از چه حروفی و کلماتی تشکیل شده و
ساختار گرامری آن چیست اصلا مورد نظر نیست. دانش آموز می خواهد سلام کند و حال
دوستش را بپرسد . پس به عنوان نمونه باید بگوید :" Hello.
How are you?" همین
و بس . چه نیاز به دانستن اطلاعات و توضیحات بیشتر است.
امّا
در خصوص لغات هر درس باید گفت که در هر درس متناسب با نقشهای زبانی مورد استفاده
در آن درس نیاز است لغاتی نیز فراگرفته شود. به عنوان نمونه در درس سوم که قرار
است دانش آموز سن خود و دوستان خود را بگوید باید با اعداد آشنایی پیدا کند ، لذا
متناسب با این موضوع باید با اعداد آشنا شود. یا در درس چهارم که باید اعضای
خانواده خود را نام برده و شغل و سنّ آنها را بگوید ، لازم است تا عناوین اعضای
خانواده(father, mother,…..)
و مشاغل آنها را فرا بگیرد.
امّا
نکات دستوری در مرحله دوم بعد از تأکید بر Fluency از سالهای بعد آن هم مانند لغات هر درس که مرتبط با نقش های زبانی
مورد استفاده در هر درس می باشند ، طراحی و ارائه می شود.
سوال3:
این همه لغتی که در بخش picture dictionary
آمده است برای چیست؟ آیا این لغات را هم باید دانش آموزان فرابگیرند؟
پاسخ: ذکر لغات بیشتر در picture dictionary انتهای کتاب درسی
برای هر درس و فعالیت بخش Talk to your teacher برای پوشش اصل آزادی و استقلال فراگیر و
دبیر(Learners and Teacher Autonomy) در امر یادگیری و تدریس میباشد که دبیران
محترم می توانند با صلاحدید خود از این امر استفاده نمایند.
سوال4: نوع فعّالّیّتها و تمرینهای کتاب درسی
بسیار مضحک و غیر اجرایی است و مهارتهای زبانی اصلاً مورد توجه قرار نگرفته اند.
پاسخ: در
خصوص مهارتهای زبانی ، هر چهار مهارت از ابتدا باید مورد توجه قرار گرفته integrated
skills)) و هماهنگ پیش برده شوند. فعّالّیّتهای کلاسی
از شکل انفرادی به فعّالّیّتهای دو نفره و گروهی (pair
and group work activities) باید تغییر چهره داده و توجه برFluency
در
تمرینها و فعالیتهای آموزشی ضمن حفظ Accuracy تقویت و دنبال شود. در تطابق این فعّالّیّتها با فعّالّیّتهای مورد
اشاره CLT هیچ ایرادی وارد نیست. امّا اینکه چگونه باید
این فعّالّیّتها در کلاس عملیّاتی شوند باید گفت که باید از فعّالّیّت دیگری با عنوان language
games در کلاسها بهره برد که در مقالات مناسبی به
آنها اشاره خواهد شد. خوب در کتاب دانش آموز بر دو مهارت گوش دادن ، صحبت کردن و تا
کمی خواندن ، تمرکز شده است و در کتاب کار بر دو مهارت نوشتن و خواندن ، لذا از
این نظر نیز تطابق رعایت شده است.
سوال5:
چرا در کتاب کار تمرینها به این صورت هستند؟ دانش آموز کجا می تواند هنوز حروف را
یاد نگرفته کلمه بنویسد و یا کلمه بخواند؟
پاسخ
: نگرش سواد آموزی (literacy) در این دوره آموزشی ، آموزش کل به جزء (Whole
to part) میباشد. بهترین شیوه یادگیری مورد استفاده در دنیا همین روش است چرا که
روانشناسان به این نتیجه رسیده اند که آموزش حرف به حرف اشتباه محض است." Letter
by letter instruction is wrong " . دانش آموزان در این
سن و سال دیگر مشکل نحوه نوشتن ندارند بلکه کافی است شکل مورد نظر را دیده و
بنویسند. همین که میتوانند بنویسند، قادر به خواندن آن کلمه نیز هستند. با این
روش هم مشکل نحوه تلفظ حروف و کلمات و هم املاء آنها حل میشود.
این شیوه ، شیوه ای است که امتحان پس داده و مورد اقبال جهانی است. نحوه
چیدمان تمرینها هم منطقی است، یعنی از شناخت کلمه به نوشتن کلمه ختم میشود.
سوال6:
چرا اسامی فارسی استفاده شده و حتّی ماه های شمسی به کار گرفته شده است. مگر نباید با
فرهنگ زبان مقصد آشنا شد؟ این چه کاری است که انچام شده و کاملا به نظر من کار اشتباهی است؟
پاسخ: تغییر رویکرد ESL / EFL به EIL
که قبلا به آن اشاره شد و تبعیّت از اصول حاکم بر این نگرش در طراحی کتاب درسی و امر تدریس نیز بسیار مهم
و ضروری است. یکی از اصول حاکم بر این نگرش عدم دخالت فرهنگ زبان مقصد در یادگیری
است . عمده علت امر هم این است که چون زبان انگلیسی به عنوان یک زبان خارجی EFL در حال تدریس است و فرهنگ
زبان مقصد در کشور ما شناخته شده نیست ، خود این امر سدّی در مقابل یادگیری یک زبان
میشود. اموری هستند که یادگیری آنها سهل و آسان است ، ولی اگر بخواهیم با این امور
آموزش را شروع کنیم مشکلات فراوانی پیش روی فراگیر گذاشته ایم. یادگیری این امور
از قبیل ایّام هفته ، ماه ها ، نام ها و ... اموری نیستند که یادگیری آنها در ابتدای
یادگیری یک زبان آنقدر اهمّیّت داشته باشند ، لذا در این نگرش
باید اموری که موجب سد شدن راه یادگیری است کنار گذاشته شوند. استفاده از مشترکات
فرهنگ بومی حتی در این مقوله می تواند کمک شایانی به یادگیری زبان مقصد نماید. و
یا اینکه حتما باید فراگیر مانند Native speaker
کلمات را تلفظ کند هم دیگر جایگاهی در
این نگرش ندارد و هیمن مقدار
که مخاطب متوجّه شود که متکلّم چه می خواهد و چه میگوید کفایت میکند. پس
آشنایی
با این اصول و امور در نگرش مورد اشاره لازم و ضروری است چرا که در غیر
اینصورت
نمی توان ادّعا کرد که شیوه های تدریس تغییر یافته و بروز شده است و تمامی
مشکلات
مربوط به یادگیری زبان پابرجا خواهد ماند. برای مطالعه بیشتر در خصوص این
مطالب حتما در وبلاگ چرخی بزنید و مقالات مرتبط را مورد مداقّه و مطالعه
قرار دهید.
سوال 7: حروف الفبای انگلیسی چگونه و کجا تدریس می شوند؟
پاسخ: تدریس و آموزش حروف الفبای انگلیسی به این صورت است که در هر درس دو حرف consonant و یک حرف Vowel آموزش داده میشود و پس از اتمام حروف vowel بقیه حروف باید تدریس شوند. ابتدا دانشآموز نام و سپس sounds مرتبط با هر حرف را یاد می گیرد. نقطه مثبت این نوع آموزش بحث sound هر حرف است . انتخاب حروف و ترتیب آنها بیشتر به خاطر تناسب با کلمات مورد استفاده در هر درس و میزان frequency آن حروف می باشد. آموزش نیز از حروف نباید شروع شود ، بلکه آموزش حروف همانطور که در کتاب درسی در بخش sounds and letters آمده باید بعد از فراگیری و تمرین بخش های Practices باشد.
دریافت فایل با حجم
5,400.55 كيلوبايت 
